Jaap Seidell is public health specialist, hoogleraar (VU Amsterdam), lid van de Nederlandse Gezondheidsraad en adviseur van internationale overheidsorganisaties.

De vraag ‘wat is voedselbeleid?’ staat centraal in Seidells gesprek met Dick Veerman in Café Weltschmerz.

Jaap Seidell legt uit wat public health als wetenschap is: volksgezondheidsonderzoek. Het vak onderscheidt zich van het werk dat stofjesonderzoekers doen. Voedingswetenschappers die bij voorbeeld de werking van vetzuren of koolhydraten proberen te ontrafelen willen daarmee individuen kunnen helpen om gezonder te eten of bijvoorbeeld hun risico op een tweede hartinfarct te verminderen. Volksgezondheidsmensen kijken naar de totale context en stellen vast welke contexten meer of minder gezonde mensen opleveren. Hoewel aannemelijk is dat volksgezondheidsaanpakken aanzienlijk meer gezondheidswinst opleveren, gaan toch bijna alle onderzoeksgelden naar stofjesonderzoek, zegt Seidell. Dat is merkwaardig, want wie de omgeving zo inricht dat mensen eten en leven op een manier die past bij hun soort, vermijdt immers problemen.

Seidell opent het perspectief op een nieuw mensbeeld. De Verlichting schat ons verkeerd in, maar heeft de gedachte dat we rationele en autonome wezens zijn die eigen keuzen maken diep verankerd. Dat nieuwe beeld kan voor ‘socialistisch’ worden versleten, maar zou wat hem betreft eerder als biologisch – passend bij onze aard – moeten worden gezien.

Toch kiezen we niet voor die public health-aanpak. Het antwoord moet volgens Seidell gezocht worden in de Verlichting. Het individu en zijn zogenaamd bewuste en zelfgemaakte keuzen kwamen daarin centraal te staan. Daarom richten we ons op het ontdekken hoe het individu het best kan leven en zichzelf moet sturen. We zijn gaan denken en belangrijk gaan vinden dat ieder mens zijn eigen verantwoordelijkheid neemt en dat moet kunnen.

Dat mensbeeld strookt echter niet met onze biologische aard, zegt Seidell stellig. We worden sterk bepaald door onze omgeving en zijn veel minder vrij dan we graag zouden willen geloven. Dagelijks worden we door onze omgeving verleid om ons te gedragen zoals die omgeving het ons dwingend oplegt. We nemen dagelijks 200 geheel automatische voedselbeslissingen. We zijn volgens Seidell ons brein en niet de rationele individuen die eigen keuzen maken, zoals ook neuroloog Dick Swaab zegt.